75.Kciuk a sprawa polskich gestów

„..głos mniej może niż gest być udanym,
I stąd mniej skory jest i mniej wygodny,
I musi kłamstwo wpierw zagaić ruchem
Drugich, aż tego sie nazbiera wiele—”
C.Norwid : Zwitek Pierwszy
Ożywiona gestykulacja Obamy i Romneya była dla mnie jedyną atrakcją ich raczej nudnych przepychanek przedwyborczych. W stylu kowbojskich filmów, Obama często celował w swego przeciwnika wskazującym palcem który, według znawców mowy ciała, reprezentował rewolwer. Ten sam palec, w ruchu podkreślającym argument, był równoznaczny z kanonadą.Jeśli Romney machnął ręką lekceważąco, to sygnalizował spudłowany strzał- z jego punktu widzenia. Rzęsiste brawa z widowni, obaj kandydaci mogli przyjąć podnosząc wyprostowany do góry kciuk prawej dłoni.Kciuki rzymskich kiboli na igrzyskach w Kolosseum decydowały o życiu lub śmierci walczących gladiatorów. Do dziś pamiętam tę piękną scenę w angielskiej wersji filmu Quo Vadis, gdy olbrzym Ursus ratuje piękną Lygię, przywiązaną do pala, zabijając byka. Peter Ustinow w roli Nerona daje sygnał kciuka w dół, ale lud i jego najbliżsi dworzanie buntują się zgodnym pokazem kciuków do góry. Polski „kciuk” to odmieniec, bo u Słowian zawsze nazywał się „palec. Coś się widocznie misjonarzom nie podobało, że ksiądz chrzcił dzieci „palcem”. Palec, używany do takiej ważnej funkcji religijnej, musiał być jakoś wyróżniony i dlatego dostał nazwę „krzcik”, którego wymowę zmieniliśmy ostatecznie na „kciuka”. Istnieją inne wersje etymologiczne, ale ta wydaje mi się najbardziej prawdopodobna. Normalny Polak ma szesnaście palców, dwa kciuki i dwa paluchy. Inne nacje mają osobne nazwy na palce u nogi (toes, zehen, orteils), co dla wielu cudzoziemców może prowadzić do zabawnych nieporozumień. Gesty dominowały kulturowo przed i podczas ostatniej wojny światowej, ale do dziś zachował się chyba tylko tzw „zajączek” albo V Churchilla: wskazujący i środkowy palec wyprostowane, kciuk i pozostałe palce zwinięte. Mało znane w Polsce jest hawajskie „shaka” (wyluzuj sę): podniesienie dłoni z kciukiem i małym palcem wyprostowanym, reszta zgięta. Na Hawajach jest to gest przekazywania „energii aloha”, a po polsku „trzymaj się! bądź zdrów/zdrowa”.

* * *

Jeśli gestykuluję w odpowiedzi na czyjeś pytanie, to po prostu uzupełniam mową ciała brakujące mi słowa. Gdy zgubiony w ostępach londyńskich cudziemiec pyta mnie, gdzie jest najbliższa stacja kolejki podziemnej, wtedy zamieniam się w drogowskaz, wskazując ramieniem kierunek, w którym powinien iść. Na dodatek, mogę rozczapierzyć palce obu rąk, dodać słowo minuty i stać się zegarem. W epoce komputerów i wielu technologicznych ułatwień w porozumiewaniu się z coraz większą liczbą wędrujących emigrantów, „znaki” wypierają mówione słowa. Papieros przekreślony na ukos czerwoną kreską  jest lepiej zrozumiały dla nieznających języka palaczy tytoniu. W żargonie naukowców, w mediach  i licznych grupach kulturowych przyjęło się teraz słowo „ikona”, które nie odnosi się już wyłącznie do sakralnych obrazów, które „perygrynują” w Polsce i po świecie,  głównie w celu propagandowej ewangelizacji lub promowania ośrodków kultowych, takich jak Jasna Góra, Fatima czy Gwadelupa. Ikoną może być dziś żywy celebryta, aktor albo zmarły „król pop”, Michael Jackson. Mój podeszły wiek sprawia, że na takie ikony mogę tylko zareagować rozwarciem ramion w geście bezradności .

* * *

Publiczne ubikacje ze znakami odpowiednich genderów (spódnica i spodnie) mogą jednak spowodować nieporozumienia w niektórych krajach, gdzie takie znaki rozpoznawcze mają inną formę. Na webie jest cała strona o tych znakach, którą warto obejrzeć przed wyjazdem na wakacyjny odpoczynek. rhttp://losu.org/world/the-many-different-types-of-toilet-signs  Niektóre z nich są zabawne, inne prawie nieczytelnedla Europejczyka, a niektóre zrozumiałe tylko dla wtajemniczonych, jak np paryskie znaki astrologiczne: Wenus i Mars. Chyba zapiszę się na kurs semiotyki – nauki badania znaków.

Felieton opublikowany w londyńskim Dzienniku Polskim,piątek 2 listopada 2012 ©Stefan Grass

Advertisements

Tagi:

komentarze 2 to “75.Kciuk a sprawa polskich gestów”

  1. signe Says:

    Stefanie, nie mogę się doliczyć 16 palców, znaki owszem, lubię:)
    poza wymienionymi ikonami są jeszcze te na pulpitach, m.in. ikona kosz!!!

  2. stefan Says:

    Ojej, signe, może jesteś z innej planety? Ja mam 8 palców i dwa kciuki u ręców i 8 palców i dwa paluchy (stopy). A Ty ilu się doliczyłaś? Palca w nosie nie liczę dzień dobry;) Ikona kosz jestrewelacyjna. Zanotowałem i pewnie ukradnę.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s


%d blogerów lubi to: